Last updated: 17 พ.ค. 2569 | 3 จำนวนผู้เข้าชม |
ฟองอากาศกลม (Circular Bubble) เป็นองค์ประกอบพื้นฐานที่ใช้ในการตั้งกล้องระดับ (Auto Level) ให้เกือบราบขนานกับระนาบแนวนอน ก่อนที่ระบบ Compensator ภายในจะทำงานชดเชยส่วนที่เหลือโดยอัตโนมัติ ความสำคัญของ Circular Bubble จึงไม่ได้น้อยไปกว่า Compensator เพราะหากฟองอากาศคลาดเคลื่อนเกินช่วงทำงานของ Compensator (Operating Range) ระบบจะไม่สามารถชดเชยได้อย่างสมบูรณ์ ส่งผลให้การถ่ายระดับมีความคลาดเคลื่อนแบบเป็นระบบ (Systematic Error)
บทความนี้นำเสนอ 6 ขั้นตอนของการตรวจสอบและปรับ Circular Bubble ตามแนวทางมาตรฐาน ISO 17123-2 พร้อมเกณฑ์ยอมรับและข้อควรระวังที่ช่างสำรวจรุ่นใหม่ควรรู้ เพื่อให้กล้องระดับพร้อมใช้งานในทุกสภาพภาคสนาม
ทฤษฎี: การตั้งกล้องบนขาตั้ง (Tripod) ที่มั่นคงเป็นจุดเริ่มต้นของการตรวจสอบ Circular Bubble ความสูงของขาตั้งควรอยู่ในระดับสายตา และฐานกล้อง (Base Plate) ต้องวางในแนวระดับโดยประมาณก่อนคลายสกรูยึด
วิธีปฏิบัติ: ตั้งขาตั้งกล้องบนพื้นแข็ง ปรับความยาวขาแต่ละขาให้ฐานเกือบราบด้วยตา จากนั้นวางกล้อง Auto Level บนฐาน ขันสกรูยึดให้พอตึง ไม่ต้องแน่นเกินไป
Tolerance/Spec: ความเบี่ยงเบนของฐานกล้องจากแนวระดับเริ่มต้นไม่ควรเกิน 5° เพื่อให้สกรูปรับระดับ (Foot Screw) ทำงานได้เต็มช่วง โดยผู้ผลิตหลักอย่าง Topcon AT-B series, Sokkia B series, Leica NA series และ South NL series ระบุช่วงปรับฟองกลมประมาณ ±8' ถึง ±15' ตามรุ่น
ข้อควรระวัง: หลีกเลี่ยงการตั้งกล้องบนพื้นยางมะตอยหรือพื้นทรายที่ขาตั้งสามารถยุบลงได้ตามเวลา และห้ามวางขาตั้งคร่อมขอบหลุมหรือบนเศษกระเบื้องที่อาจขยับ
ทฤษฎี: สกรูปรับระดับสามตัวของกล้อง Auto Level ทำงานร่วมกันเพื่อจัดให้แกนตั้ง (Vertical Axis) ของกล้องตั้งฉากกับแนวดิ่ง ฟองอากาศกลมจะเคลื่อนที่ไปยังจุดต่ำสุดเสมอ ดังนั้นทิศทางการหมุนสกรูจึงต้องไปในทิศตรงข้ามกับฟอง
วิธีปฏิบัติ: หมุนสกรูปรับระดับสองตัวพร้อมกันในทิศทางตรงข้าม (เข้า-ออก) เพื่อให้ฟองเคลื่อนตามแนวเส้นที่ลากระหว่างสกรูทั้งสอง จากนั้นใช้สกรูตัวที่สามปรับฟองให้เข้าศูนย์กลาง ทำซ้ำจนกระทั่งฟองอยู่ในวงกลมตรงกลางอย่างมั่นคง
Tolerance/Spec: เกณฑ์ยอมรับคือฟองต้องอยู่ภายในวงกลมเล็กที่สลักไว้บนแก้วฟองอย่างสมบูรณ์ ความเซนซิทีฟของฟองกลม (Sensitivity) ของกล้องระดับงานทั่วไปอยู่ที่ประมาณ 8' ถึง 10' ต่อ 2 มม. และสำหรับกล้องระดับงานแม่นยำสูง (Precise Level) จะอยู่ที่ 30" ถึง 1' ต่อ 2 มม.
ข้อควรระวัง: ห้ามเร่งหมุนสกรูเร็วเกินไป เพราะอาจเกิดแรงบิดที่ทำให้ฐานยุบและฟองเคลื่อนกลับ ควรหมุนช้า ๆ และตรวจเช็คทุก ¼ รอบ
ทฤษฎี: หากฟองอากาศกลมที่ปรับไว้ไม่อยู่ในตำแหน่ง "True Vertical" จริง การหมุนกล้อง 180° จะทำให้ฟองเคลื่อนออกจากศูนย์กลางในระยะเท่ากับสองเท่าของความคลาดเคลื่อน (2δ) นี่คือหลักการเดียวกับการทดสอบหมุดกล้อง Theodolite
วิธีปฏิบัติ: หลังปรับฟองเข้าศูนย์กลางในขั้นที่ 2 ให้หมุนกล้องรอบแกนตั้ง 180° แล้วสังเกตตำแหน่งของฟอง หากฟองยังคงอยู่ในวงกลมหรือเคลื่อนน้อยกว่า ¼ ของรัศมีวงกลม แสดงว่าฟองยังตั้งค่าได้ดี หากเคลื่อนเกิน ½ ของรัศมีวงกลม ต้องทำการ Adjustment ตามขั้นที่ 4
Tolerance/Spec: ตามมาตรฐาน ISO 17123-2 ความคลาดเคลื่อนของ Circular Bubble ที่ยอมรับได้ในงานสำรวจระดับธรรมดาคือไม่เกิน 1 ใน 4 ของรัศมีวงกลม ส่วนงานชั้น Precise Leveling ไม่ควรเคลื่อนเกิน 1 ใน 8 ของรัศมี
ข้อควรระวัง: ห้ามขยับขาตั้งหรือสัมผัสตัวกล้องขณะหมุน 180° เพราะการแกว่งของขาตั้งจะทำให้ผลการตรวจสอบผิดเพี้ยน
ทฤษฎี: ใต้ฟองอากาศกลมจะมีสกรูปรับเล็ก ๆ (Bubble Adjustment Screw) ทำหน้าที่จัดแนวฟองให้ตรงกับแกนตั้งของกล้อง ส่วนใหญ่เป็นสกรูแบบใช้กุญแจหกเหลี่ยม (Allen Key) ขนาดเล็ก ที่หมุนเพื่อยกหรือลดด้านใดด้านหนึ่งของฟอง
วิธีปฏิบัติ: ใช้สกรูปรับระดับสามตัวของกล้องดึงฟองกลับครึ่งทาง (½ ของระยะเคลื่อน) จากนั้นใช้กุญแจหกเหลี่ยมปรับ Bubble Adjustment Screw ดึงฟองอีกครึ่งทางที่เหลือ จนฟองเข้าวงกลมพอดี ทำซ้ำขั้นที่ 2-4 จนกระทั่งฟองอยู่ในวงกลมทั้งก่อนและหลังหมุน 180°
Tolerance/Spec: หลังการ Adjustment ที่ถูกต้อง ค่าการเคลื่อนของฟองหลังหมุน 180° ไม่ควรเกิน 0.5 มม. สำหรับฟองที่มีเส้นผ่านศูนย์กลางวงกลม 4 มม.
ข้อควรระวัง: ห้ามขันสกรู Adjustment แน่นเกินไป เพราะอาจทำให้แก้วฟองแตกหรือเซนเซอร์ภายในเสียหาย ควรขันให้พอตึงเท่านั้น
ทฤษฎี: หลังปรับ Circular Bubble แล้ว ต้องตรวจสอบว่า Compensator ภายในกล้องสามารถทำงานชดเชยความคลาดเคลื่อนที่เหลือได้ภายในช่วงทำงาน (Operating Range) ของระบบ ผู้ผลิตส่วนใหญ่ระบุค่านี้ในคู่มือ
วิธีปฏิบัติ: เล็งไม้สต๊าฟที่ระยะ 30-50 เมตร อ่านค่าระดับ จากนั้นเอียงสกรูปรับระดับเพียงเล็กน้อยให้ฟองเคลื่อนออกจากศูนย์กลางประมาณ ¼ ของรัศมี อ่านค่าระดับซ้ำ ค่าที่อ่านได้ทั้งสองครั้งควรต่างกันไม่เกิน 1 มม. หากต่างกันมากกว่านี้ แสดงว่า Compensator อาจมีปัญหา
Tolerance/Spec: Compensator Range ของกล้อง Auto Level ทั่วไปอยู่ที่ ±15' (Topcon AT-B series), ±15' (Sokkia B series), ±15' (Leica NA700/NA730) และ Compensator Setting Accuracy อยู่ที่ ±0.3" ถึง ±0.5"
ข้อควรระวัง: หากค่าระดับเปลี่ยนแปลงเกิน 2 มม. ขณะเอียงฟองภายในช่วงทำงาน อาจเป็นสัญญาณว่า Compensator Pendulum ติดขัดหรือต้องสอบเทียบใหม่ ไม่ใช่แค่ปรับ Circular Bubble เพิ่ม
ทฤษฎี: การบันทึกผลการตรวจสอบ Circular Bubble เป็นส่วนหนึ่งของระบบ Quality Assurance ในงานสำรวจ การมีบันทึกที่สม่ำเสมอช่วยให้สามารถติดตามแนวโน้มการเสื่อมสภาพของกล้องได้
วิธีปฏิบัติ: บันทึกวันที่ตรวจสอบ ชื่อผู้ตรวจ รุ่นและหมายเลขเครื่อง สภาพอากาศ ผลก่อนและหลัง Adjustment ลงในสมุดบันทึกหรือไฟล์ดิจิทัล จากนั้นจัดเก็บกล้องลงกล่องในแนวที่ผู้ผลิตระบุ พร้อมซิลิก้าเจลกันความชื้น
Tolerance/Spec: ความถี่การตรวจสอบ Circular Bubble แนะนำให้ทำทุกเช้าก่อนเริ่มงาน และตรวจสอบเชิงลึก (Full Adjustment) ทุก 3 เดือน หรือหลังกล้องตก/กระแทกทุกครั้ง
ข้อควรระวัง: ห้ามใช้สเปรย์น้ำมันบนสกรูปรับฟอง เพราะน้ำมันอาจซึมเข้าสู่ห้องของเหลวฟองและทำให้ฟองเกิดฟองอากาศย่อยภายในแก้ว
การตรวจสอบ Circular Bubble เป็นกระบวนการพื้นฐานที่มักถูกมองข้าม แต่กลับเป็นสาเหตุของความคลาดเคลื่อนในงานถ่ายระดับมากกว่า 60% ของกรณีที่พบในภาคสนาม สูตรประเมินความคลาดเคลื่อนจากฟองที่ผิดศูนย์สามารถประมาณได้จาก ΔH = δ × tan(α) × D โดย δ คือมุมคลาดเคลื่อนของฟอง, α คือความเอียงของแนวเล็งสมมุติ และ D คือระยะวัด แสดงให้เห็นว่าฟองที่ผิดเพียง 1' ในระยะ 50 เมตรสามารถสร้างความคลาดเคลื่อนได้ถึง 14 มม.
การปฏิบัติตาม 6 ขั้นตอนข้างต้นช่วยให้กล้อง Auto Level อยู่ในสภาพพร้อมใช้งานตามมาตรฐาน ISO 17123-2 และยืดอายุการใช้งานของ Compensator ภายในกล้อง สำหรับงานก่อสร้างบ้านหรืองาน Cross-Section Leveling ทั่วไป การตรวจสอบ Circular Bubble ก่อนเริ่มงานทุกวันจะลดความคลาดเคลื่อนสะสมในวงรอบระดับได้อย่างมีนัยสำคัญ
หากตรวจสอบแล้วพบว่า Circular Bubble ไม่สามารถปรับเข้าศูนย์ได้แม้ใช้สกรู Adjustment สุดทาง หรือ Compensator ตอบสนองช้าผิดปกติ เป็นสัญญาณว่ากล้องอาจต้องเข้ารับการสอบเทียบในห้องปฏิบัติการ ทีมวิศวกรของ P1 Instrument ให้บริการสอบเทียบและซ่อมกล้องระดับทุกยี่ห้อ ด้วยกระบวนการตามแนวทาง ISO/IEC 17025 พร้อมออกใบรับรองค่าความคลาดเคลื่อนของฟองและ Compensator อย่างละเอียด
บจก.พี นัมเบอร์วัน อินสตรูเม้นท์ (รังสิต)
Location: https://maps.app.goo.gl/pVxYa4RWrwde1aFg9
หน้าร้านสาขารังสิต B202 ชั้น 2 ปั๊มคาร์เท็กซ์ โครงการสัมมากรเพลสรังสิตคลอง 2
เปิดบริการ จ.-ศ. 8.30-17.30 น. และ วันเสาร์ 9.00-14.00 น.
️ บริการ: จำหน่าย · เช่า · ซ่อม · สอบเทียบ
02-181-6844
www.p1instrument.co.th
#ศูนย์รวมกล้องสำรวจราคาถูก #กล้องสำรวจมือสอง #กล้องTotalStation #กล้องระดับ #กล้องวัดมุม #บริการเช่ากล้องสำรวจ #ซ่อมกล้องสำรวจ #สอบเทียบกล้องสำรวจ #P1Instrument #พีนัมเบอร์วันอินสตรูเม้นท์ #CircularBubble #AutoLevel #ฟองอากาศกลม #ปรับระดับกล้อง
