Setup Total Station บนหมุด ทำตามได้ใน 10 ขั้นตอน

การ Setup Total Station บนหมุด (Setup over Station) คือทักษะพื้นฐานที่ตัดสินคุณภาพของงานสำรวจทั้งโครงการ ตั้งแต่ Closed Loop Traverse การ Stake Out จุดเสาเข็ม ไปจนถึง As-Built งานก่อสร้าง การคลาดเคลื่อนเพียง 2 มิลลิเมตรในการเล็งศูนย์หมุดอาจขยายเป็นหลายเซนติเมตรเมื่อยิงจุดไกล ๆ บทความนี้แบ่ง Setup Total Station ออกเป็น 10 ขั้นตอนที่ทำตามได้ทันที พร้อมเกณฑ์ตรวจคุณภาพในแต่ละขั้น

1. ตรวจสภาพอุปกรณ์ก่อนออกสนาม
2. ก่อนนำกล้องออกใช้งาน ต้องตรวจ Tribrach ว่า Optical/Laser Plummet ผ่านการสอบเทียบ ตรวจสภาพ Tripod ขาแน่นไม่หลวม ตรวจระดับ Circular Bubble ในตัวกล้อง และวัดอุณหภูมิ-ความดันอากาศเพื่อใช้ใน Atmospheric Correction Procedure: ใช้ Checklist ตรวจ 10 รายการก่อนออกสนามทุกครั้ง เกณฑ์: Plummet error ≤ 1 มม. ที่ความสูง 1.5 เมตร

2. ตั้ง Tripod เหนือหมุดอย่างมั่นคง

วาง Tripod ให้ขาแยกกันประมาณ 120° เท่ากัน ความสูงตรงระดับเอวผู้ใช้ และตั้ง Plate Head ให้ขนานพื้นโดยประมาณด้วยสายตา จุดศูนย์ของ Plate Head ควรอยู่เหนือหมุดในรัศมีไม่เกิน 10 ซม. ข้อควรระวัง: บนพื้นนิ่มต้องกดปลายขา Tripod ลงให้ลึกอย่างน้อย 5 ซม. และเช็คว่าขาไม่ยุบเพิ่มหลังตั้ง

3. ยึดกล้องบน Tribrach และล็อคให้แน่น

นำกล้องวางบน Tribrach ของ Tripod ขัน Centering Screw ให้แน่นพอแน่ใจว่ากล้องไม่หลุด แต่ไม่ขันแน่นเกินไปจนต้องใช้แรงคลาย Procedure: ทดสอบโดยจับ Handle ขย่างเบา ๆ กล้องต้องไม่ขยับ และตรวจสาย Battery/Data Cable ไม่ดึงน้ำหนักด้านใดด้านหนึ่ง

4. ตั้ง Plummet เล็งหมุดอย่างหยาบ

ใช้ Optical Plummet หรือ Laser Plummet เล็งศูนย์เครื่องหมายบนหมุด ปรับ Leveling Foot Screws 3 ตัวร่วมกันเพื่อเลื่อนตำแหน่งศูนย์ให้ตรงหมุด ในขั้นนี้ Circular Bubble จะหลุดเล็กน้อย ยังไม่ต้องสนใจ เกณฑ์: Plummet ห่างจากศูนย์หมุด ≤ 2 มม.

5. ปรับ Tripod Legs ให้ Circular Bubble กลางวงกลม

เลื่อนความยาวขา Tripod ทีละขาเพื่อให้ Circular Bubble (ฟองอากาศกลม) เข้ากลางวง โดยไม่ขยับตำแหน่งกล้อง ขั้นนี้ใช้สูตรการเคลื่อนที่ของฟอง: ขยับขาขึ้น ฟองจะเคลื่อนเข้าหาขานั้น Procedure: ดูฟอง ปรับขาที่ตรงข้ามฟอง ทำซ้ำจนเข้ากลาง

6. Fine Level ด้วย Plate Level ใน 2 แกน

หมุนกล้องให้ Plate Level (Tubular Level) ขนาน 2 ขาของ Foot Screws ปรับสกรู 2 ตัวพร้อมกันเข้าหาหรือออกจากกันจนฟองเข้ากลาง จากนั้นหมุน 90° แล้วใช้สกรูที่ 3 ปรับฟองเข้ากลาง เกณฑ์: หมุนกล้องครบ 360° ฟองต้องไม่เคลื่อนเกิน 1 ขีดสเกล (ประมาณ 2 มม.)

7. Recenter Plummet ลงบนหมุด

หลังจาก Level เสร็จ Plummet อาจคลาด เล็งดูใหม่ ถ้าไม่ตรงให้คลาย Centering Screw แล้วเลื่อนกล้อง (Sliding) ไปบน Plate Head ในแนวระนาบเพื่อให้ Plummet ตรงหมุด ห้ามเลื่อนแนวเอียง สูตรการประเมิน Centering Error: σ_centering = √(σ_plummet² + σ_marker²) เกณฑ์รวม ≤ 1.5 มม.

8. ตรวจ Level อีกครั้งและทำซ้ำ

หลังจาก Recenter Plummet ต้องกลับมาเช็ค Plate Level ใหม่อีก 2 แกน เพราะการเลื่อนกล้องอาจทำให้ฟองคลาด ทำซ้ำขั้นตอน 6-7 จนทั้ง Level และ Plummet อยู่ในเกณฑ์ที่ยอมรับพร้อมกัน

9. ตั้งค่าเริ่มต้นในกล้อง

เปิดกล้อง เข้าโหมด Setup Station กรอกค่า Atmospheric Correction (อุณหภูมิ-ความดัน) ในรูปแบบ ppm ตามสูตร ppm = 279.66 − (0.2901 × P)/(1 + 0.00366 × T) โดย P คือความดัน (mbar) T คือ อุณหภูมิ (°C) ตั้งค่า Prism Constant ให้ตรงยี่ห้อ (มาตรฐาน 0 มม. หรือ -30 มม.) และตั้ง Height of Instrument โดยวัดจากหมุดถึง Trunnion Axis

10. ทำ Backsight และตรวจ 2C Check

เล็งหมุด Backsight อ่านมุมและระยะ Face Left แล้วพลิกกล้องอ่าน Face Right คำนวณ 2C = (FL − FR) ± 180° เกณฑ์ยอมรับตาม ISO 17123-3: 2C ≤ 20″ สำหรับงาน 5″ Class และ ≤ 10″ สำหรับงาน 2″ Class หากเกินต้องตรวจ Horizontal Collimation Error และอาจต้องสอบเทียบ