Last updated: 26 พ.ค. 2569 | 3 จำนวนผู้เข้าชม |
Optical Theodolite ยังเป็นเครื่องมือที่ผู้รับเหมาก่อสร้างและช่างสำรวจรังวัดหลายรายเลือกใช้ เพราะทนทาน ไม่ต้องพึ่งแบตเตอรี่ และเหมาะกับงานวัดมุมเชิงควบคุมในงานสนาม การดูแลรักษาที่ถูกต้องช่วยให้ค่าความคลาดเคลื่อนเชิงมุม (Angular Accuracy) คงอยู่ในช่วง 1″–7″ ตามชั้นความละเอียดของผู้ผลิตหลัก เช่น Sokkia, Topcon และ Nikon รวมถึงเป็นไปตามแนวทางในมาตรฐาน ISO 17123-3 ที่ใช้ทดสอบความแม่นยำของ Theodolite ภาคสนาม
1. ทำความสะอาดเลนส์ (Objective & Eyepiece) อย่างถูกวิธี
ใช้พู่กันขนนุ่มปัดฝุ่นก่อนเสมอ ตามด้วยกระดาษเช็ดเลนส์ (Lens Tissue) ชุบสารทำความสะอาดเฉพาะ เช็ดเป็นวงจากกลางออกขอบ ห้ามใช้ผ้าผืนหยาบหรือทิชชู่ทั่วไป เพราะอาจทำให้สาร Coating สะท้อนแสง (Anti-reflection Coating) เป็นรอย ส่งผลต่อความคมชัดของเส้นกึ่งกลาง (Reticle)
2. ดูแล Vertical & Horizontal Circle
จาน Glass Circle ภายในเป็นอุปกรณ์อ่านมุมหลักของ Optical Theodolite หากมีฝุ่นเข้าระหว่างช่องอ่าน (Reading System) จะเกิด Parallax และทำให้อ่านค่ามุมคลาดเคลื่อนได้ง่าย ๆ ระดับ 5″–10″ ห้ามแกะฝาครอบเอง ให้ส่งศูนย์บริการเฉพาะ
3. ตรวจ Plate Level และ Circular Level ทุก 3 เดือน
ฟองระดับเป็นด่านแรกของการตั้งกล้องระดับ หากฟองคลาดจากศูนย์เกินครึ่งช่อง (Half Division) ขณะหมุนกล้อง 180° ต้องปรับสกรู Adjustment ตามคู่มือ ผู้ผลิตหลักกำหนดความไวฟองระดับ (Sensitivity) ของ Plate Level ในช่วง 20″–40″ ต่อ 2 มม.
4. ปรับ Parallax ก่อนเล็งทุกครั้ง
หมุน Eyepiece จนเห็นเส้นกึ่งกลางคมชัด แล้วจึงโฟกัสที่เป้า หากไม่ทำขั้นตอนนี้จะเกิดความคลาดเคลื่อนจากการเล็ง (Pointing Error) ระดับ 2″–5″ โดยที่ไม่รู้ตัว ซึ่งเป็นสาเหตุหลักของ Misclosure ในงาน Traverse
5. จัดเก็บในกล่อง Hard Case พร้อมซิลิกาเจล
ประเทศไทยมีความชื้นสัมพัทธ์เฉลี่ย 70–85% เชื้อรา (Fungus) สามารถเจริญในเลนส์ภายใน 2–3 เดือนหากเก็บผิดวิธี ใส่ซิลิกาเจล 50–100 กรัมในกล่อง และเปลี่ยน/อบไล่ความชื้นทุก 1–2 เดือน
6. ขนย้ายโดยล็อก Clamp ทั้งสองแกน
ก่อนยกกล้องออกจากขาตั้ง (Tripod) ต้องล็อก Horizontal และ Vertical Clamp ให้แน่นพอประมาณ (ไม่แน่นเกินจนเกลียวเสีย) เพื่อป้องกัน Bearing ภายในเสียหายจากแรงสั่นสะเทือนระหว่างขนส่ง
7. ตรวจสอบ Optical Plummet ทุก 6 เดือน
ตั้งกล้องเหนือหมุดอ้างอิง หมุนกล้อง 0°, 90°, 180°, 270° แล้วดูจุด Optical Plummet ว่าเคลื่อนเป็นวงกลมหรือไม่ ค่ายอมรับโดยทั่วไปคือ < 0.5–1.0 มม. ที่ความสูงกล้อง 1.5 เมตร หากเคลื่อนเกินต้องส่งปรับศูนย์
8. ดูแล Tribrach และเกลียวฐาน
ส่วน Tribrach รับน้ำหนักและถ่ายค่าตำแหน่งสู่หมุด หากเกลียวสกรูยึด (Footscrew) สึกหรอจะทำให้ฟองระดับเลื่อนเองขณะวัด ตรวจดูเป็นประจำและหยอด Grease เกรดอุปกรณ์ Survey เท่านั้น
9. ตรวจสภาพภายในผ่านช่องอ่าน Coincidence
Optical Theodolite ใช้ Optical Micrometer อ่านเศษมุม หากเห็นเงา ฝุ่น หรือเส้นไม่คมชัด แสดงว่ามีปัญหา Internal Optics ห้ามถอดเอง การประกอบกลับผิดตำแหน่งจะทำให้ Vertical Index Error และ Collimation Error เพิ่มขึ้นทันที
10. สอบเทียบ (Calibration) ตามรอบที่กำหนด
ผู้ผลิตหลักแนะนำให้สอบเทียบทุก 12 เดือนหรือเมื่อกล้องตก/กระแทก ห้องปฏิบัติการที่ได้รับการรับรองตาม ISO/IEC 17025 จะออกใบรับรองพร้อมค่า Uncertainty ที่ระบุชัดเจน เพื่อใช้อ้างอิงในเอกสารส่งมอบงานตามที่ผู้ว่าจ้างกำหนด
สูตรประเมินคุณภาพการวัดมุมราบ
ใช้สูตรค่าเบี่ยงเบนมาตรฐานของมุมเฉลี่ยจาก n รอบการวัด (n Sets):
σmean = σ / √n
โดย σ คือค่าความคลาดเคลื่อนเชิงมุมต่อการวัด 1 ครั้งของกล้อง หากใช้กล้อง 2″ วัด 4 รอบ ค่าเบี่ยงเบนมาตรฐานของมุมเฉลี่ยจะลดเหลือประมาณ 1″
