Last updated: 16 พ.ย. 2569 | 4 จำนวนผู้เข้าชม |
ค่าคงที่ปริซึม (Prism Constant) เป็นค่าที่ตั้งครั้งเดียวแล้วมักถูกลืม จนวันที่ทีมเปลี่ยนปริซึม ยืมไม้โพลจากทีมอื่น หรือเปลี่ยนกล้องไปใช้ยี่ห้อใหม่ ระยะทุกระยะจะคลาดไปด้วยค่าเท่ากัน เช่น 30 มม. ซึ่งมากกว่าความแม่นยำของ EDM หลายเท่า แต่ดูไม่ออกจากการวัดปกติ เพราะทุกค่าดูสมเหตุสมผล
ความสับสนส่วนใหญ่มาจากการที่ผู้ผลิตแต่ละรายบอกค่าคงที่คนละระบบ ปริซึมที่เขียนว่า 0 มม. ของยี่ห้อหนึ่ง อาจไม่ได้มีความหมายเดียวกับ 0 มม. ของอีกยี่ห้อ บทความนี้เปรียบเทียบทีละประเด็น เพื่อให้เลือกตั้งค่าได้ถูกตั้งแต่ครั้งแรก
ทฤษฎี: แสงจาก EDM เดินทางในแก้วช้ากว่าในอากาศ จุดสะท้อนที่เครื่องวัดได้จึงอยู่ลึกเข้าไปหลังแกนดิ่งของปริซึม ระยะที่วัดได้จึงยาวเกินจริง ค่าคงที่ปริซึมคือค่าที่ใช้หักส่วนเกินนี้ ประมาณได้จาก
PC ≈ d − n × t
เมื่อ n คือดัชนีหักเหของแก้ว ราว 1.5–1.6 t คือความลึกของแก้วจากผิวหน้าถึงยอดมุม และ d คือระยะจากผิวหน้ากระจกถึงแกนดิ่งของปริซึม ตัวอย่างสมมติ ถ้า n = 1.5, t = 50 มม. และ d = 45 มม. จะได้ PC ≈ 45 − 75 = −30 มม. ค่าที่แท้จริงของแต่ละรุ่นให้ใช้ตามที่ผู้ผลิตระบุ
ความสัมพันธ์กับระยะ: ความคลาดของระยะที่แสดงบนกล้องเท่ากับ PCที่ตั้ง − PCจริง ถ้าตั้ง 0 มม. แต่ใช้ปริซึม −30 มม. ทุกระยะจะยาวเกินไป 30 มม.
ปริซึม −30 มม.: เป็นค่าที่พบมากในชุดปริซึมที่ใช้กับกล้องกลุ่ม Topcon และ Sokkia แกนดิ่งอยู่ด้านหน้าจุดสะท้อนจริงตามรูปทรงของแก้วและกรอบ
ปริซึม 0 มม.: ใช้แก้วชนิดเดียวกัน แต่ออกแบบกรอบหรือฐานให้แกนดิ่งเลื่อนไปอยู่ตรงจุดสะท้อนพอดี ค่าคงที่จึงเป็นศูนย์ ชุดปริซึมหลายรุ่นในท้องตลาดจึงมีทั้งแบบ Offset 0 และ −30 มม. ที่หน้าตาคล้ายกันมาก
ข้อควรระวัง: ปริซึมสองแบบนี้แยกด้วยตาเปล่าได้ยาก ทางที่ปลอดภัยคือติดป้ายค่าคงที่ไว้ที่กรอบปริซึมหรือไม้โพลทุกอัน และไม่สลับกรอบกับตัวปริซึมข้ามชุด
มินิปริซึมและปริซึม 360°: ปริซึมขนาดเล็ก (Mini Prism) และปริซึมรอบทิศ (360° Prism) ใช้แก้วและกรอบต่างจากปริซึมกลมมาตรฐาน ค่าคงที่จึงต่างออกไปด้วย แม้จะเป็นยี่ห้อเดียวกัน ทุกครั้งที่สลับชนิดปริซึมระหว่างวัน ต้องเปลี่ยนค่าในกล้องตามที่ผู้ผลิตระบุ ไม่ใช้ค่าเดิมต่อ
ระบบสัมบูรณ์ (Absolute): บอกค่าตามระยะจริงระหว่างจุดสะท้อนกับแกนดิ่ง ผู้ผลิตส่วนใหญ่ใช้ระบบนี้ เช่น −30 มม. หรือ 0 มม. ข้างต้น
ระบบของ Leica: ใช้ค่าอ้างอิงของตัวเอง โดยปริซึมกลมมาตรฐานของ Leica มีค่า 0.0 มม. ในระบบนี้ ซึ่งเท่ากับราว −34.4 มม. ในระบบสัมบูรณ์ ปริซึมรุ่นอื่นของ Leica จึงมีค่าบวกหรือลบเทียบจากจุดนี้ การแปลงค่าใช้ PCสัมบูรณ์ ≈ PCLeica − 34.4 มม.
ผลเมื่อสับสนระบบ: ถ้านำปริซึมกลมของ Leica ไปใช้กับกล้องยี่ห้ออื่นแล้วตั้ง 0 มม. ตามที่เขียนบนปริซึม ระยะจะยาวเกินไปราว 34 มม. กลับกัน ถ้าป้อน −34.4 มม. ลงในกล้อง Leica ที่ใช้ปริซึมของ Leica เอง ระยะจะสั้นลงราว 34 มม. เพราะถูกหักซ้ำ
เป้าแผ่นสะท้อนและโหมดไร้ปริซึม: เป้าแผ่นสะท้อน (Reflective Sheet) มีค่าคงที่ของตัวเองซึ่งมักต่างจากปริซึม ส่วนโหมดไร้ปริซึม (Reflectorless) ใช้ค่าคงที่ที่กำหนดไว้ในเครื่อง กล้องบางรุ่นสลับค่าให้อัตโนมัติเมื่อเปลี่ยนโหมด บางรุ่นไม่สลับ จึงควรตรวจหน้าจอทุกครั้งหลังเปลี่ยนโหมด
Procedure: วางหมุด A, B, C ให้อยู่ในแนวเส้นตรงเดียวกันบนพื้นที่ราบ ระยะรวมราว 50–100 ม. ตั้งกล้องวัดระยะ AB, BC และ AC ด้วยปริซึมและค่าที่ตั้งชุดเดียวกัน ถ้าค่าคงที่ถูกต้อง ผลรวมของสองช่วงต้องเท่ากับระยะเต็ม ค่าคลาดของค่าคงที่รวมคำนวณได้จาก
K = dAC − (dAB + dBC)
K ที่ได้คือค่าที่ต้องปรับเพิ่ม ควรวัดหลายชุดแล้วเฉลี่ย เพราะ K ที่ได้รวมค่าคงที่ของตัวกล้องไว้ด้วย ถ้าค่าที่ได้ไม่ตรงกับค่าที่ผู้ผลิตระบุอย่างชัดเจน ควรส่งตรวจกับห้องปฏิบัติการที่มีเส้นฐานมาตรฐานและระบบคุณภาพตาม ISO/IEC 17025
Tolerance/Spec: Total Station จากผู้ผลิตหลักวัดระยะกับปริซึมได้แม่นยำราว 1.5–2 มม. + 2 ppm ความคลาด 30 มม. จากการตั้งค่าผิดจึงมากกว่าความแม่นยำของเครื่องกว่าสิบเท่า
ทีมที่ใช้กล้องยี่ห้อเดียว: ใช้ปริซึมของยี่ห้อเดียวกับกล้อง ค่าที่ตั้งในเครื่องตรงกับปริซึมตั้งแต่โรงงาน โอกาสผิดพลาดต่ำที่สุด
ทีมที่มีกล้องหลายยี่ห้อ: เลือกปริซึมที่ใช้ค่าในระบบสัมบูรณ์ค่าเดียวกันทั้งทีม เช่น −30 มม. แล้วตั้งค่านี้ในกล้องทุกตัว ดีกว่าการมีปริซึมหลายค่าปนกันในรถคันเดียว
งานวางผังระยะสั้นในอาคาร: มินิปริซึมสะดวกกว่า แต่ต้องตั้งค่าแยกและติดป้ายให้ชัด เพราะเป็นจุดที่สลับค่าผิดบ่อยที่สุดในงานก่อสร้าง
การใช้ปริซึมที่เข้าชุดกับกล้องและรู้ค่าคงที่แน่นอน ช่วยตัดปัญหาระยะคลาดออกไปตั้งแต่ต้น P1 Instrument จำหน่ายชุดปริซึมพร้อมฐาน มินิปริซึม และไม้โพลสำหรับกล้อง Total Station หลายยี่ห้อ ทั้งแบบ Offset 0 และ −30 มม. สอบถามรุ่นที่เข้ากับกล้องที่ใช้อยู่ได้ตามช่องทางติดต่อด้านล่าง
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
◆ บริษัท พี นัมเบอร์วัน อินสตรูเม้นท์ จำกัด (สำนักงานใหญ่)
➤ Location: https://goo.gl/maps/von9G42Nmxz5pN9k6
⌂ 334/11 หมู่ 5 ต.แพรกษา อ.เมือง
จ.สมุทรปราการ 10280
⏰ เปิดบริการ จ.-ศ. 8.30-17.30 น.
⚙ บริการ: จำหน่าย · เช่า · ซ่อม · สอบเทียบ
☎ 02-181-6844
◎ LINE: @998-P1
✉ CO@pnumber.one
◉ https://www.p1instrument.co.th/
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
#ศูนย์รวมกล้องสำรวจราคาถูก #กล้องสำรวจมือสอง #กล้องTotalStation #กล้องระดับ #กล้องวัดมุม #บริการเช่ากล้องสำรวจ #ซ่อมกล้องสำรวจ #สอบเทียบกล้องสำรวจ #P1Instrument #พีนัมเบอร์วันอินสตรูเม้นท์ #ค่าคงที่ปริซึม #PrismConstant #ปริซึมกล้องสำรวจ #ตั้งค่ากล้องTotalStation