การควบคุมระดับงานขุดร่องน้ำและวางบ่อพัก (Manhole)
ในการก่อสร้างระบบระบายน้ำ “ระดับ” คือหัวใจสำคัญที่สุด หากให้ระดับคลาดเคลื่อน น้ำจะไม่ไหลตามทิศทาง เกิดน้ำขัง หรือไหลย้อนกลับ บทความนี้สรุปหลักการและขั้นตอนการให้ระดับในการขุดร่องน้ำและวางบ่อพักอย่างถูกต้องและกระชับ
1. ค่าระดับสำคัญที่ต้องรู้จากแบบ
- Cover Level / Top Level (CL / TL) : ระดับฝาบ่อพัก (อ้างอิงตามระดับผิวถนนหรือดินแต่งเสร็จ)
- Invert Level (IL) : ระดับท้องท่อด้านใน หรือระดับก้นช่องระบายน้ำในบ่อพัก ซึ่งเป็น “ระดับหลักที่ต้องควบคุม”
- Slope / Gradient : ความลาดเอียงของท่อ เช่น 1:100 (ระดับลดลง 1 ซม. ทุกๆ ระยะ 1 เมตร)
2. ขั้นตอนการปฏิบัติงานสนาม
1. ถ่ายระดับหมุดอ้างอิง (TBM) : เตรียมระดับอ้างอิง
- ใช้กล้องระดับ (Auto Level) ถ่ายระดับจากหมุดหลักมาทำหมุดอ้างอิงชั่วคราว (TBM) ใกล้พื้นที่งาน บันทึกไว้บนโครงสร้างที่มั่นคงหรือไม้ผัง
2. ทำผังและตั้งไม้กำหนดระดับ (Sight Rails) : วางแนวและกำหนดความลึก
- วางแนว Centerline ของบ่อพักและท่อ ตั้งไม้ผังถอยออก (Offset) จากแนวขุด 1.0 - 1.5 เมตร ติดตั้ง Sight Rail (ไม้ขวางกำหนดระดับ) ร่วมกับ Boning Rod (ไม้ดิ่ง) เพื่อเช็กความลึกขุด
3. ควบคุมระดับการขุดดิน : ควบคุมความลึกการขุด
- คำนวณระดับดินขุด
ระดับขุด = Invert Level - ความหนาผนังท่อ - ความหนาชั้นรองพื้น
- ขณะขุดให้ใช้กล้องระดับเช็กค่าร่วมกับสต๊าฟเป็นระยะ เพื่อป้องกันการขุดลึกเกิน (Over-excavation)
4. เทฐานและวางบ่อพัก : ติดตั้งโครงสร้างบ่อพัก
- เททรายรองพื้นหรือคอนกรีตปรับระดับ (Lean Concrete) ตามความหนาในแบบ ยกบ่อพักลงวาง แล้วเช็กระดับ Invert Level ปากท่อเข้า-ออก และระดับฝาบ่อ (Top Level)
5. วางท่อระบายน้ำ : วางท่อและเช็ก Slope
- เริ่มวางท่อจากฝั่งปลายน้ำ (จุดต่ำสุด) ย้อนขึ้นไปต้นน้ำ ใช้กล้องระดับหรือ Pipe Laser จับระดับ Invert Level ทุกๆ 2 - 3เมตร เพื่อควบคุม Slope ให้ได้ตามแบบ
3. สรุปข้อควรระวังสำคัญ
- เช็กระดับที่ท้องท่อด้านใน (Invert Level) เสมอ : ห้ามเช็กจากหลังท่อนอก เพราะความหนาผนังท่อแต่ละท่อนอาจไม่เท่ากัน
- ป้องกันการทรุดตัว : บดอัดชั้นทรายรองพื้น (Sand Bedding) หนา $10 - 15\text{ ซม.}$ หรือเท Lean Concrete เพื่อป้องกันท่อแอ่นเป็นท้องช้าง
- Drop Invert ในบ่อพัก : โดยทั่วไปท่อน้ำออก (Outlet) จะต้องต่ำกว่าท่อน้ำเข้า (Inlet) ประมาณ $2.5 - 5\text{ ซม.}$ เพื่อช่วยเร่งการไหล
