Last updated: 27 ส.ค. 2569 | 9 จำนวนผู้เข้าชม |
Backsight คือขั้นตอนที่กำหนดว่าระบบพิกัดทั้งไซต์จะวางตัวอย่างไร ถ้าขั้นตอนนี้ผิด ค่าที่วัดได้หลังจากนั้นจะผิดตามทั้งหมดโดยที่ตัวเลขบนหน้าจอยังดูสวยงามเป็นปกติ ผู้ใช้ Total Station มีทางเลือกสองแบบคือป้อนพิกัดหมุดหลัง (Backsight by Coordinate) หรือป้อนค่าอะซิมุท (Backsight by Azimuth) ซึ่งแต่ละแบบมีจุดพังคนละแบบกัน ห้าปัญหาต่อไปนี้คือกรณีที่พบซ้ำมากที่สุดในงานจริง พร้อมวิธีตรวจจับและแก้ไขที่ทำได้ทันทีหน้างาน
อาการ: ระยะระหว่างจุดทุกคู่ถูกต้องหมด แต่เมื่อนำค่าไปซ้อนกับแบบหรือกับหมุดเดิม พบว่าทั้งชุดหมุนไปเป็นก้อนเดียวกัน
สาเหตุเชิงทฤษฎี: ค่าอะซิมุทที่ป้อนอ้างอิงคนละดาตั้มกับแบบ กรณีที่พบบ่อยคืออ่านค่าจากเข็มทิศซึ่งเป็น Magnetic Azimuth แล้วนำไปใช้แทน Grid Azimuth ทั้งที่ค่าเบี่ยงเบนแม่เหล็ก (Magnetic Declination) ในประเทศไทยอยู่ราวลบ 0.5 ถึงลบ 1 องศา หรือใช้ค่า Assumed Azimuth ที่สมมติเองในวันก่อน แล้ววันถัดมาสมมติใหม่ไม่ตรงกัน
การแก้: กลับไปใช้หมุดควบคุมสองจุดที่มีพิกัดจริง แล้วคำนวณอะซิมุทจากพิกัดโดยตรง
Az = arctan[(E₂ − E₁) / (N₂ − N₁)]
โดยต้องปรับควอดรันต์ตามเครื่องหมายของ ΔE และ ΔN ให้ถูกต้อง จากนั้นตรวจซ้ำด้วยการยิงไปยังหมุดควบคุมจุดที่สาม ค่าพิกัดที่คำนวณได้ต้องตรงกับค่าที่มีในทะเบียนหมุดภายใน 10 มม.
ข้อควรระวัง: ถ้าจำเป็นต้องใช้ Assumed Azimuth จริง ๆ ให้บันทึกค่าที่สมมติไว้ พร้อมชื่อหมุดคู่ที่ใช้ ลงในสมุดสนามและในไฟล์งาน ห้ามพึ่งความจำข้ามวัน
อาการ: กล้องรับค่า Backsight ได้ แต่แสดงผลต่างของระยะ (Distance Check หรือ dHD) เกินเกณฑ์ เช่น ต่างกัน 15 มม. ที่ระยะ 150 ม.
สาเหตุเชิงทฤษฎี: ผลต่างนี้แทบไม่เคยเกิดจากมุม แต่เกิดจากสามตัวแปรของ EDM ได้แก่ ค่าคงที่ปริซึม (Prism Constant) ที่ตั้งไม่ตรงรุ่น การชดเชยบรรยากาศ (Atmospheric Correction) เป็นหน่วย ppm ที่ยังค้างค่าเดิม และตัวคูณมาตราส่วน (Scale Factor) ของระบบพิกัดที่ยังเปิดหรือปิดผิดด้าน
การแก้: ไล่ตรวจตามลำดับผลกระทบ เริ่มจากค่าคงที่ปริซึมซึ่งผู้ผลิตหลักกำหนดต่างกันในช่วงประมาณ 0 ถึง −34 มม. ตั้งค่าผิดรุ่นเดียวก็ทำให้ระยะเพี้ยนคงที่ทุกจุด ต่อด้วยค่า ppm ซึ่งเปลี่ยนตามอุณหภูมิและความกดอากาศ โดยอุณหภูมิที่ต่างจากค่าตั้งต้น 10 °C ส่งผลราว 10 ppm หรือ 1.5 มม. ที่ระยะ 150 ม. สุดท้ายจึงตรวจ Scale Factor ของโซน UTM ซึ่งเบี่ยงจาก 1.0000 ได้ถึงราว 400 ppm
Spec อ้างอิง: ความถูกต้องของ EDM รุ่นที่ใช้งานทั่วไปอยู่ในช่วง ±(1.5–2) มม. + 2 ppm เมื่อยิงเข้าปริซึม การทดสอบตามแนวทาง ISO 17123-4 จะบอกได้ว่าค่าที่เพี้ยนเกินช่วงนี้เป็นความผิดปกติของเครื่อง ไม่ใช่การตั้งค่า
อาการ: งานผ่าน Backsight ทุกครั้ง แต่พอวางผังจุดไกล ๆ กลับคลาดจากแบบไปทางด้านข้างอย่างเป็นระบบ
สาเหตุเชิงทฤษฎี: ความคลาดเคลื่อนของการตั้งศูนย์เหนือหมุด (Centering Error) ที่หมุดหลัง จะแปลงเป็นความคลาดเคลื่อนเชิงมุมตามสมการ
θ″ = (c / DBS) × ρ โดย ρ = 206,265 ฟิลิปดาต่อเรเดียน
แทนค่าจริง ถ้าตั้งศูนย์คลาดไป c = 2 มม. บนหมุดหลังที่อยู่ห่างเพียง DBS = 20 ม. จะได้ θ ≈ 20.6 ฟิลิปดา และเมื่อวางผังไปยังจุดที่ห่าง 100 ม. ความคลาดด้านข้างจะเป็น 100,000 × 20.6 / 206,265 ≈ 10 มม. ทั้งที่กล้องอ่านมุมได้ละเอียดถึง 1–2 ฟิลิปดา
การแก้: ยึดหลักให้ระยะ Backsight ยาวไม่น้อยกว่าระยะ Foresight ที่ยาวที่สุดในการตั้งกล้องครั้งนั้น หากทำไม่ได้เพราะพื้นที่จำกัด ให้ใช้ Forced Centering ด้วย Tribrach ชุดเดียวกันสลับกล้องกับปริซึม ซึ่งลดความคลาดของการตั้งศูนย์ลงเหลือระดับต่ำกว่า 0.5 มม.
ข้อควรระวัง: ปริซึมที่ตั้งบนขาตั้งสามขาแบบเบา ๆ กลางแดดจัดจะขยับได้เองจากการขยายตัวของขา ให้ตรวจฟองระดับของ Tribrach ซ้ำก่อนยิง Backsight ทุกครั้ง
อาการ: ค่าตรวจสอบ Backsight ผ่าน แต่งานที่วางในวันนี้ไม่ต่อเนื่องกับงานเมื่อวาน โดยเฉพาะค่าระดับ
สาเหตุเชิงทฤษฎี: การตั้ง Backsight ด้วยหมุดเดียวเป็นการตรวจสอบที่ไม่มีค่าเกินจำเป็น (No Redundancy) กล้องจึงไม่มีข้อมูลพอจะบอกได้ว่าหมุดเคลื่อน มาตรฐานงานควบคุมตามแนวทางของ FGCS จึงกำหนดให้ตรวจสอบกับหมุดอิสระอย่างน้อยหนึ่งจุดเสมอ
การแก้: หลังตั้ง Backsight เสร็จ ให้ยิงไปยังหมุดควบคุมจุดที่สามที่ไม่ได้ใช้ในการตั้ง แล้วเทียบพิกัดที่ได้กับทะเบียน เกณฑ์ที่ใช้ได้จริงในงานก่อสร้างคือทางราบไม่เกิน 10 มม. และทางดิ่งไม่เกิน 5 มม. ถ้าเกิน ให้เปลี่ยนไปใช้วิธี Resection หรือ Free Station จากหมุดที่มั่นคงสามจุดขึ้นไปแทน
ข้อควรระวัง: หมุดที่ตอกบนดินถมใหม่ ริมคันคลอง หรือใกล้แนวเสาเข็มที่กำลังตอก มีโอกาสทรุดสูงมากภายในไม่กี่วัน ควรถ่ายค่าหมุดสำรองไว้นอกเขตงานตั้งแต่วันแรก
อาการ: ครึ่งแรกของวันงานถูกต้อง ครึ่งหลังเริ่มเพี้ยนแบบค่อยเป็นค่อยไป
สาเหตุเชิงทฤษฎี: การกระแทกทำให้เกิดความคลาดเคลื่อนของแนวเล็ง (Collimation Error) และแกนราบเอียง ซึ่งจะไม่แสดงตัวถ้าวัดหน้าเดียว วิธีตรวจที่เร็วที่สุดคือค่า 2C ซึ่งนิยามว่า
2C = HL − (HR ± 180°)
โดย HL และ HR คือมุมราบที่อ่านได้ในหน้ากล้องซ้ายและขวา ค่า 2C ควรคงที่ตลอดวัน หากเปลี่ยนไปเกินประมาณสามเท่าของความละเอียดเชิงมุมของกล้อง แสดงว่าเกิดการเปลี่ยนแปลงทางกล
การแก้: ตั้งเวลาตรวจ Backsight ซ้ำทุก 2 ชั่วโมง และตรวจทันทีทุกครั้งที่ขาตั้งถูกชน ย้ายกล้อง หรือเปลี่ยนแบตเตอรี่ ถ้าค่า 2C เปลี่ยนเกินเกณฑ์ ให้ทำการปรับแก้ผ่านเมนูสอบเทียบของกล้อง แล้วตั้ง Backsight ใหม่ทั้งหมด และตรวจย้อนกลับไปยังจุดที่วางไว้ก่อนหน้าอย่างน้อยสองจุด
Tolerance: กล้องความละเอียด 2 ฟิลิปดา ควรมีค่า 2C คงที่ภายใน ±6 ฟิลิปดา ตลอดวันทำงาน ซึ่งสอดคล้องกับแนวทางการทดสอบภาคสนามใน ISO 17123-3
จุดร่วมของทั้งห้าปัญหาคือ กล้องไม่มีทางรู้ว่าข้อมูลที่ป้อนเข้าไปถูกหรือผิด จึงต้องสร้างการตรวจสอบจากภายนอกเสมอ แนวทางที่ใช้ได้ทันทีคือ ตั้ง Backsight ด้วย Coordinate เป็นค่าเริ่มต้นทุกครั้งที่มีหมุดพิกัดสองจุดขึ้นไป เก็บ Azimuth ไว้ใช้เฉพาะกรณีที่มีหมุดเดียวจริง ๆ ยิงหมุดตรวจสอบอิสระทุกครั้งหลังตั้งกล้อง จดค่า 2C ลงสมุดสนามตอนเช้าและตอนบ่าย และรักษาระยะ Backsight ให้ยาวกว่าระยะวางผังเสมอ ห้าอย่างนี้ใช้เวลารวมกันไม่เกินสิบนาทีต่อการตั้งกล้องหนึ่งครั้ง แต่ป้องกันงานรื้อที่กินเวลาเป็นสัปดาห์ได้
หากตรวจครบทุกข้อแล้วค่า 2C ยังเปลี่ยนเอง หรือผลต่างระยะยังเกินช่วง ±(1.5–2) มม. + 2 ppm ทั้งที่ตั้งค่าปริซึมและ ppm ถูกต้อง แสดงว่าปัญหาอยู่ที่ตัวเครื่องแล้ว ไม่ใช่ที่ขั้นตอนทำงาน กรณีนี้ควรส่งกล้องเข้าสอบเทียบเพื่อออกใบรับรองค่าความคลาดเคลื่อนตามแนวทาง ISO 17123 ก่อนนำกลับไปใช้กับงานควบคุม พี นัมเบอร์วัน อินสตรูเม้นท์ (รังสิต) ให้บริการสอบเทียบและปรับแก้ Total Station, Theodolite และกล้องระดับ พร้อมรายงานผลก่อนและหลังปรับแก้ให้ใช้อ้างอิงกับผู้ควบคุมงานได้
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
▣ บจก.พี นัมเบอร์วัน อินสตรูเม้นท์ (รังสิต)
➤ Location: https://maps.app.goo.gl/pVxYa4RWrwde1aFg9
▪ หน้าร้านสาขารังสิต B202 ชั้น 2 ปั๊มคาร์เท็กซ์
โครงการสัมมากรเพลสรังสิตคลอง 2
⏰ เปิดบริการ จ.-ศ. 8.30-17.30 น. และ วันเสาร์ 9.00-14.00 น.
⚙ บริการ: จำหน่าย · เช่า · ซ่อม · สอบเทียบ
☎ 02-181-6844
⊕ www.p1instrument.co.th
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
#ศูนย์รวมกล้องสำรวจราคาถูก #กล้องสำรวจมือสอง #กล้องTotalStation #กล้องระดับ #กล้องวัดมุม #บริการเช่ากล้องสำรวจ #ซ่อมกล้องสำรวจ #สอบเทียบกล้องสำรวจ #P1Instrument #พีนัมเบอร์วันอินสตรูเม้นท์ #Backsight #ตั้งกล้องTotalStation #อะซิมุท #หมุดควบคุม #วางผังก่อสร้าง
