Last updated: 2 ก.ย. 2569 | 4 จำนวนผู้เข้าชม |
ฟองกลม (Circular Bubble) ที่ติดอยู่ข้างไม้สต๊าฟเป็นอุปกรณ์ราคาหลักร้อยที่ควบคุมความถูกต้องของงานระดับทั้งไซต์ แต่กลับเป็นชิ้นที่ถูกละเลยมากที่สุด เพราะไม่มีใครคิดว่ามันจะเพี้ยนได้ ความจริงคือฟองกลมเลื่อนได้ทุกครั้งที่ไม้ล้มหรือถูกกระแทกที่ปลาย บทความนี้เป็นขั้นตอนตรวจและปรับฟองกลมแบบครบทุกสเต็ป ทำเองได้ในเวลาไม่เกิน 15 นาที
หลักการ ค่าที่อ่านได้จากไม้สต๊าฟจะถูกต้องก็ต่อเมื่อไม้ตั้งดิ่ง หากไม้เอียง แนวเล็งของกล้องจะตัดสเกลที่ตำแหน่งสูงกว่าความเป็นจริงเสมอ ความคลาดเคลื่อนนี้คำนวณได้จาก
dR = R x [ 1 - cos(θ) ]
เมื่อ R คือค่าที่อ่านได้และ θ คือมุมเอียงของไม้
ขนาดของผลกระทบ ที่ค่าอ่าน 3.000 เมตร ไม้เอียง 1 องศาให้ค่าผิดประมาณ 0.5 มิลลิเมตร เอียง 2 องศาประมาณ 1.8 มิลลิเมตร และเอียง 3 องศาประมาณ 4.1 มิลลิเมตร จุดสำคัญคือค่าผิดนี้เป็นบวกเสมอและไม่หักล้างกันเองระหว่างจุดหลังกับจุดหน้า จึงสะสมไปทางเดียวตลอดวง
ข้อควรระวัง ยิ่งค่าอ่านสูง ผลของการเอียงยิ่งมากตามสัดส่วนโดยตรง งานที่ต้องอ่านค่าใกล้ปลายไม้จึงอ่อนไหวกว่างานที่อ่านช่วงกลางไม้
สิ่งที่ต้องเตรียม ไม้สต๊าฟที่จะตรวจ กล้องระดับพร้อมขาตั้ง สายดิ่งหรือเส้นเอ็นถ่วงน้ำหนัก ประแจหกเหลี่ยมหรือไขควงขนาดเล็กตามสกรูปรับของรุ่นนั้น และผนังหรือเสาที่ตั้งดิ่งจริง
ตรวจก่อนเริ่ม ดูว่าปลายไม้ด้านล่างไม่บิ่นหรือสึกจนหน้าสัมผัสไม่เรียบ ข้อต่อของไม้แบบพับหรือแบบชักล็อกได้แน่น และตัวเรือนฟองกลมไม่หลวมหรือมีรอยแตก หากตัวเรือนหลวม ให้ขันยึดฐานให้แน่นก่อน มิฉะนั้นการปรับจะไม่อยู่ตัว
ข้อควรระวัง ไม้สต๊าฟอลูมิเนียมที่ใช้งานทั่วไปมีความยาว 3 ถึง 5 เมตร และมีข้อต่อหลายจุด ต้องกางและล็อกให้ครบทุกข้อก่อนตรวจ เพราะข้อที่ล็อกไม่สนิททำให้ไม้โก่งและอ่านผลการตรวจผิด
Procedure แขวนสายดิ่งจากจุดสูงให้ห้อยอิสระจนนิ่ง วางไม้สต๊าฟชิดแนวสายดิ่งโดยให้ด้านที่มีฟองกลมหันเข้าหาผู้ตรวจ ปรับไม้จนขอบไม้ขนานกับสายดิ่งตลอดความยาว แล้วสังเกตว่าฟองอยู่กลางวงหรือไม่
เกณฑ์ตัดสิน หากฟองออกนอกวงกลางในขณะที่ไม้ขนานกับสายดิ่ง แสดงว่าฟองกลมเพี้ยนและต้องปรับ วิธีนี้เร็วที่สุดและใช้ได้ในร่ม แต่ตรวจได้ทีละระนาบ จึงต้องทำซ้ำอีกครั้งหลังหมุนไม้ 90 องศา
ข้อควรระวัง อย่าใช้กรอบประตูหรือขอบเสาเป็นเกณฑ์แทนสายดิ่ง เพราะโครงสร้างในไซต์ก่อสร้างไม่ได้ตั้งดิ่งจริงเสมอไป
ทางเลือกเมื่อไม่มีสายดิ่ง สามารถใช้ไม้สต๊าฟอีกตัวที่เพิ่งตรวจแล้วเป็นตัวอ้างอิงได้ โดยตั้งสองตัวชิดกันแล้วเทียบว่าฟองทั้งสองบอกตรงกันหรือไม่ วิธีนี้ไม่แม่นเท่าสายดิ่งแต่ใช้คัดกรองในสนามได้เร็ว และเหมาะกับการตรวจก่อนเริ่มงานประจำวันเมื่อยังไม่มีเวลาทำการตรวจเต็มรูปแบบ
Procedure ตั้งกล้องระดับให้ห่างจากไม้ประมาณ 20 ถึง 30 เมตร ปรับกล้องให้ได้ระดับตามปกติ ใช้เส้นใยดิ่งของเรติเคิลเป็นแนวอ้างอิง ให้ผู้ถือไม้ปรับจนขอบไม้ทับสนิทกับเส้นใยดิ่ง แล้วอ่านตำแหน่งฟอง จากนั้นหมุนไม้รอบแกนตัวเอง 90 องศา ย้ายกล้องไปตั้งในแนวตั้งฉากกับแนวเดิม แล้วทำซ้ำ
เหตุผลที่ต้องสองทิศทาง ฟองกลมควบคุมการเอียงในสองระนาบพร้อมกัน การตรวจทิศทางเดียวจึงจับได้แค่ครึ่งเดียวของความเพี้ยน วิธีตรวจสองระนาบตั้งฉากนี้ใช้แนวคิดเดียวกับการทดสอบภาคสนามของกล้องระดับใน ISO 17123-2 คือแยกผลของแต่ละแกนออกจากกัน
เกณฑ์ยอมรับ ฟองต้องอยู่ในวงกลางทั้งสองทิศทางเมื่อไม้ตั้งดิ่งจริง หากฟองอยู่ในวงทิศทางหนึ่งแต่ออกนอกวงอีกทิศทาง ให้ปรับเฉพาะสกรูที่ควบคุมระนาบนั้น
Procedure ตรึงไม้ให้ตั้งดิ่งจริงตามผลตรวจในข้อ 3 หรือ 4 ไว้ก่อน จากนั้นค่อย ๆ หมุนสกรูปรับของตัวเรือนฟองกลมทีละน้อยเพื่อดึงฟองกลับเข้ากลางวง สกรูส่วนใหญ่เป็นชุดสามตัวหรือสองตัว ให้ปรับสลับกันครั้งละไม่เกินหนึ่งในแปดรอบ แล้วสังเกตการเคลื่อนของฟองทุกครั้ง
เทคนิค หากปรับเต็มระยะแล้วฟองยังไม่เข้ากลาง แสดงว่าฐานตัวเรือนเอียงเกินช่วงปรับ ต้องคลายฐานออกมาปรับแนวใหม่ทั้งชุด ไม่ใช่ฝืนขันต่อจนเกลียวรูด
ข้อควรระวัง อย่าปรับขณะที่ไม้ยังไม่ตั้งดิ่งจริง เพราะจะกลายเป็นการย้ายความคลาดเคลื่อนไปฝังไว้ในฟองกลมแทน
ตรวจซ้ำและบันทึก หลังปรับเสร็จ ตรวจซ้ำทั้งสองทิศทางอีกรอบ แล้วบันทึกวันที่ตรวจ ผลก่อนและหลังปรับ ลงในทะเบียนอุปกรณ์ พร้อมติดสติกเกอร์วันที่ตรวจล่าสุดไว้ที่ตัวไม้
รอบตรวจที่แนะนำ ตรวจทุกครั้งที่ไม้ล้มหรือถูกกระแทก ตรวจก่อนเริ่มงานที่มีเกณฑ์ระดับเข้มงวด และตรวจตามรอบประจำอย่างน้อยเดือนละครั้งสำหรับไม้ที่ใช้งานทุกวัน การบันทึกผลย้อนหลังยังช่วยให้เห็นว่าไม้ตัวไหนเพี้ยนบ่อยผิดปกติจนควรเปลี่ยน
ฟองกลมบนไม้สต๊าฟเป็นจุดที่ให้ผลตอบแทนสูงที่สุดต่อเวลาที่ลงไป เพราะใช้เวลาตรวจไม่ถึง 15 นาที แต่ป้องกันความคลาดเคลื่อนเชิงระบบระดับหลายมิลลิเมตรที่สะสมไปทางเดียวตลอดวงระดับ หลักสำคัญมีสามข้อ คือใช้สายดิ่งหรือกล้องเป็นเกณฑ์แทนสายตา ตรวจสองระนาบตั้งฉากเสมอ และตรึงไม้ให้ดิ่งจริงก่อนจึงค่อยปรับสกรู
อีกจุดที่ควรตรวจคู่กันคือสภาพของตัวไม้เอง ไม้ที่โก่งจากการวางพาดเป็นเวลานาน หรือข้อต่อที่ล็อกไม่สนิท ให้ผลเสียมากกว่าฟองกลมที่เพี้ยนเสียอีก เพราะแก้ด้วยการปรับสกรูไม่ได้ และเมื่อความคลาดเคลื่อนบรรจบยังไม่เข้าเกณฑ์แม้ไม้และฟองกลมจะเรียบร้อยแล้ว ขอบเขตของปัญหาจึงย้ายไปที่ตัวกล้องและระบบชดเชย ซึ่งต้องทดสอบตามวิธีภาคสนามและส่งสอบเทียบต่อไป
เลือกไม้สต๊าฟและอุปกรณ์ให้ตรงงาน พี นัมเบอร์วัน อินสตรูเม้นท์ จำหน่ายไม้สต๊าฟความยาว 3 ถึง 5 เมตร พร้อมฟองกลมติดไม้ ขาค้ำไม้สต๊าฟ แผ่นรองหมุด และขาตั้งกล้องระดับ รวมถึงบริการสอบเทียบและซ่อมกล้องระดับที่ออกรายงานผลตามแนวทางระบบคุณภาพ ISO/IEC 17025 สำหรับงานที่ต้องการหลักฐานความถูกต้อง
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
■ บจก.พี นัมเบอร์วัน อินสตรูเม้นท์ (รังสิต)
▸ Location: https://maps.app.goo.gl/pVxYa4RWrwde1aFg9
▸ หน้าร้านสาขารังสิต B202 ชั้น 2 ปั๊มคาร์เท็กซ์ โครงการสัมมากรเพลสรังสิตคลอง 2
▸ เปิดบริการ จ.-ศ. 8.30-17.30 น. และ วันเสาร์ 9.00-14.00 น.
▸ บริการ: จำหน่าย · เช่า · ซ่อม · สอบเทียบ
▸ โทร. 02-181-6844
▸ www.p1instrument.co.th
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
#ศูนย์รวมกล้องสำรวจราคาถูก #กล้องสำรวจมือสอง #กล้องTotalStation #กล้องระดับ #กล้องวัดมุม #บริการเช่ากล้องสำรวจ #ซ่อมกล้องสำรวจ #สอบเทียบกล้องสำรวจ #P1Instrument #พีนัมเบอร์วันอินสตรูเม้นท์ #ไม้สต๊าฟ #ฟองกลมไม้สต๊าฟ #งานถ่ายระดับ #AutoLevel #อุปกรณ์งานสำรวจ
