Last updated: 15 ก.ย. 2569 | 1 จำนวนผู้เข้าชม |
โหมดวัดระยะแบบไร้ปริซึมทำให้งานเก็บรายละเอียดเร็วขึ้นมาก แต่ก็เป็นโหมดที่ให้ค่าผิดได้โดยไม่มีสัญญาณเตือน เพราะกล้องรายงานตัวเลขออกมาเสมอแม้ลำแสงจะไปตกบนสิ่งที่ไม่ได้ตั้งใจวัด ห้าปัญหาต่อไปนี้คือกลุ่มที่พบบ่อยที่สุดในงานก่อสร้าง
ทฤษฎี การวัดแบบไร้ปริซึมอาศัยการสะท้อนแบบกระจาย (Diffuse Reflection) จากผิววัตถุ ความแรงของสัญญาณที่กลับเข้ากล้องแปรผันตามค่าการสะท้อนของผิว (Reflectivity) และแปรผกผันกับกำลังสองของระยะ ผิวสีดำ ยางมะตอย และผิวเหล็กขัดมันจึงลดระยะวัดสูงสุดลงอย่างมาก
Procedure ตรวจสเปกของกล้องว่าระบุระยะไว้ที่ผิวอ้างอิงแบบใด ผู้ผลิตส่วนใหญ่ประกาศระยะสูงสุดบนแผ่นสีขาวค่าการสะท้อน 90 เปอร์เซ็นต์ และให้ระยะที่สั้นกว่านั้นมากบนแผ่นสีเทา 18 เปอร์เซ็นต์ เมื่อวัดไม่ติดให้ลดระยะลง เปลี่ยนไปเล็งจุดที่ผิวหยาบกว่าในระนาบเดียวกัน หรือติดแผ่นสะท้อนขนาดเล็กไว้ที่จุดนั้นแล้วเปลี่ยนเป็นโหมดแผ่นสะท้อน
เกณฑ์ยอมรับ ค่าที่วัดซ้ำห้าครั้งบนจุดเดิมต้องกระจายไม่เกินสองเท่าของความคลาดเคลื่อนมาตรฐานที่ผู้ผลิตระบุ ถ้าค่ากระโดดเกินกว่านั้นให้ถือว่าจุดนั้นวัดไม่ได้ ไม่ใช่ค่าที่ยอมรับได้
ข้อควรระวัง แสงแดดส่องตรงเข้าหน้ากล้องในช่วงเช้าและเย็นลดอัตราส่วนสัญญาณต่อสัญญาณรบกวนลงอีก การย้ายไปวัดจุดเดียวกันในเวลาอื่นของวันจึงให้ผลต่างกันโดยที่เครื่องไม่ได้ผิดปกติ
ทฤษฎี ลำแสงวัดระยะไม่ใช่เส้นตรงขนาดศูนย์ แต่เป็นลำที่บานออกตามระยะ ขนาดรอยแสงบนเป้าประมาณได้จากมุมบานของลำแสง (Beam Divergence) ถ้ารอยแสงคร่อมขอบเสาหรือขอบผนัง สัญญาณที่กลับมาคือส่วนผสมของสองระนาบ ค่าที่ได้จึงไม่ตรงกับระนาบใดเลย
w ≈ a + θ × D
โดย w คือขนาดรอยแสงที่เป้า a คือขนาดลำแสงที่ปากกล้อง θ คือมุมบานของลำแสงหน่วยเรเดียน และ D คือระยะ กล้องงานก่อสร้างทั่วไปมีมุมบานราว 0.2 ถึง 0.3 มิลลิเรเดียน ที่ระยะ 100 เมตร รอยแสงจึงกว้างราว 20 ถึง 30 มิลลิเมตรบวกขนาดที่ปากกล้อง
Procedure เลื่อนจุดเล็งเข้ามาในเนื้อระนาบอย่างน้อยสองเท่าของขนาดรอยแสงที่ระยะนั้น ถ้าต้องการพิกัดของขอบจริง ให้ใช้ฟังก์ชันวัดแบบเยื้องแนวเล็ง หรือวัดสองจุดบนระนาบแล้วต่อแนวออกไปหาขอบด้วยการคำนวณ
เกณฑ์ยอมรับ ค่าที่วัดจากจุดกลางระนาบกับจุดใกล้ขอบต้องต่างกันไม่เกินความคลาดเคลื่อนของงานนั้น ถ้าต่างกันเป็นเซนติเมตร แสดงว่ารอยแสงคร่อมขอบแล้ว
ข้อควรระวัง จุดเล็งที่ดูอยู่กลางเป้าในกล้องกำลังขยาย 30 เท่า อาจคร่อมขอบจริงที่ระยะไกล เพราะสายตาเห็นเส้นใยแก้วไม่ใช่รอยแสง การประเมินขนาดรอยแสงด้วยสูตรจึงเชื่อถือได้กว่าการดูผ่านกล้อง
ทฤษฎี เมื่อลำแสงตกกระทบผิวเป็นมุมเฉียง รอยแสงจะยืดเป็นวงรีและครอบคลุมช่วงระยะที่ต่างกันภายในรอยเดียว พลังงานที่สะท้อนกลับตามแนวเดิมยังลดลงตามมุมตกกระทบ ค่าที่ได้จึงทั้งอ่อนและเลื่อน
Procedure พยายามให้แนวเล็งตั้งฉากกับผิวมากที่สุด หากเลี่ยงไม่ได้ ควรจำกัดมุมเฉียงไม่ให้เกินราว 45 องศา และวัดซ้ำจากตำแหน่งกล้องที่ต่างออกไปเพื่อยืนยัน ในงานวัดผนังอาคารสูงให้เลือกจุดที่มีผิวปูนฉาบเรียบแทนกระจกหรือแผ่นอะลูมิเนียมคอมโพสิต
เกณฑ์ยอมรับ ผลต่างของระยะจากสองตำแหน่งกล้องที่วัดจุดเดียวกันต้องอยู่ในเกณฑ์ของงาน สำหรับงานอาคารทั่วไปมักกำหนดไว้ที่ 10 มิลลิเมตร
ข้อควรระวัง ผิวโค้ง เช่น เสากลมและท่อ ให้รอยแสงที่มีระยะไม่เท่ากันทั้งรอยเสมอ การวัดเสากลมจึงควรวัดที่ผิวด้านหน้าสุดแล้วบวกรัศมี ไม่ใช่เล็งขอบซ้ายหรือขอบขวา
ทฤษฎี ตาข่ายกันตก กิ่งไม้ ฝุ่น และเม็ดฝน สะท้อนแสงกลับได้เช่นกัน เมื่อสัญญาณจากเป้าอ่อนกว่าสัญญาณจากสิ่งที่ขวาง กล้องจะเลือกค่าที่แรงกว่าโดยไม่แจ้งเตือน ผลคือระยะสั้นกว่าความจริงอย่างเป็นระบบ
Procedure มองผ่านกล้องแล้วยืนยันว่ารอยแสงตกบนเป้าจริง เปลี่ยนตำแหน่งกล้องให้พ้นแนวกิ่งไม้หรือตาข่าย และในวันที่ฝุ่นจัดหรือฝนตกควรวัดซ้ำสองรอบห่างกันอย่างน้อยหนึ่งนาที ถ้าค่าต่างกันมากให้เลื่อนไปใช้ปริซึมแทน
เกณฑ์ยอมรับ การวัดซ้ำในเงื่อนไขเดียวกันต้องให้ค่าที่ต่างกันไม่เกินความคลาดเคลื่อนมาตรฐานของกล้อง การทดสอบสมรรถนะของเครื่องวัดระยะทำได้ตามวิธีภาคสนามใน ISO 17123-4 ซึ่งใช้เส้นฐานที่รู้ระยะและการวัดซ้ำหลายรอบเป็นตัวตัดสิน
ข้อควรระวัง ค่าที่สั้นผิดปกติเพียงจุดเดียวในชุดข้อมูลมักถูกมองข้ามตอนอยู่หน้างาน แต่จะกลายเป็นจุดที่ทำให้ระนาบหรือปริมาตรผิดทั้งชุดตอนคำนวณ ควรทำเครื่องหมายจุดที่สงสัยไว้ทันทีในสนาม
ทฤษฎี ค่าคงที่ปริซึมเป็นค่าชดเชยเชิงระบบที่บวกเข้ากับทุกระยะ เมื่อสลับจากโหมดปริซึมมาเป็นไร้ปริซึมโดยไม่ล้างค่า ระยะทุกเส้นจะเลื่อนไปเท่ากันหมด ส่วนค่าปรับแก้บรรยากาศมีผลตามสัดส่วนของระยะ
σD = ± ( a + b × D )
โดย a คือความคลาดเคลื่อนคงที่หน่วยมิลลิเมตร และ b คือค่าสัดส่วนหน่วยส่วนในล้านส่วน กล้องงานก่อสร้างทั่วไปอยู่ในช่วง 2 ถึง 3 มิลลิเมตร และ 2 ถึง 3 ส่วนในล้านส่วนตามที่ผู้ผลิตประกาศ ขณะที่ค่าคงที่ปริซึมที่ลืมล้างไว้มักอยู่ที่ลบ 30 มิลลิเมตร ซึ่งใหญ่กว่าความคลาดเคลื่อนของเครื่องสิบเท่า
Procedure ตั้งนิสัยตรวจสามค่าก่อนเริ่มงานทุกครั้ง คือโหมดการวัด ค่าคงที่ปริซึม และค่าอุณหภูมิกับความดันที่ใช้คำนวณส่วนในล้านส่วน จากนั้นวัดเส้นฐานสั้นที่รู้ระยะในไซต์หนึ่งเส้นเพื่อยืนยันก่อนเก็บข้อมูลจริง
เกณฑ์ยอมรับ ผลต่างจากเส้นฐานต้องไม่เกินค่าที่คำนวณจากสูตรข้างต้น ถ้าเกินและเกินเท่ากันทุกเส้น ให้สงสัยค่าคงที่ก่อนเสมอ หากเกินแบบโตตามระยะ ให้ตรวจค่าปรับแก้บรรยากาศและใบสอบเทียบที่ออกตาม ISO/IEC 17025
ข้อควรระวัง กล้องบางรุ่นเก็บค่าคงที่แยกกันระหว่างโหมดปริซึม โหมดแผ่นสะท้อน และโหมดไร้ปริซึม การตั้งค่าในโหมดหนึ่งจึงไม่ได้แก้อีกโหมดหนึ่ง ต้องเข้าไปตรวจทีละโหมด
ปัญหาของโหมดไร้ปริซึมเกือบทั้งหมดไม่ได้เกิดจากกล้องเสีย แต่เกิดจากสิ่งที่ลำแสงไปตกกระทบ ลำดับที่ใช้ได้จริงคือดูผิวเป้าก่อนว่าสะท้อนพอไหม ประเมินขนาดรอยแสงก่อนเล็งใกล้ขอบ คุมมุมตกกระทบ ตรวจว่ามีอะไรขวางแนวเล็ง แล้วปิดท้ายด้วยการล้างค่าคงที่และยืนยันด้วยเส้นฐาน
ในงานเก็บรายละเอียดอาคารและงานวัดปริมาณ การเสียเวลาสองนาทีเพื่อยืนยันเส้นฐานหนึ่งเส้นช่วยกันความผิดพลาดที่ต้องกลับมาวัดใหม่ทั้งชุด และข้อมูลที่จดไว้ยังใช้ยืนยันคุณภาพงานกับผู้ว่าจ้างได้
หากล้างค่าคงที่และคุมเงื่อนไขหน้างานครบแล้ว ระยะที่วัดยังต่างจากเส้นฐานเกินเกณฑ์ P1 Instrument ให้บริการสอบเทียบ Total Station ตรวจความถูกต้องของระยะทั้งโหมดปริซึมและไร้ปริซึม พร้อมปรับตั้งให้กลับเข้าเกณฑ์ของผู้ผลิต และมีปริซึม แผ่นสะท้อน และมินิปริซึมสำหรับงานที่ผิวเป้าสะท้อนไม่พอ
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
■ บจก.พี นัมเบอร์วัน อินสตรูเม้นท์ (รังสิต)
▸ Location: https://maps.app.goo.gl/pVxYa4RWrwde1aFg9
▸ หน้าร้านสาขารังสิต B202 ชั้น 2 ปั๊มคาร์เท็กซ์
โครงการสัมมากรเพลสรังสิตคลอง 2
▸ เปิดบริการ จ.-ศ. 8.30-17.30 น. และ วันเสาร์ 9.00-14.00 น.
▸ บริการ: จำหน่าย · เช่า · ซ่อม · สอบเทียบ
▸ โทร. 02-181-6844
▸ www.p1instrument.co.th
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
#ศูนย์รวมกล้องสำรวจราคาถูก #กล้องสำรวจมือสอง #กล้องTotalStation #กล้องระดับ #กล้องวัดมุม #บริการเช่ากล้องสำรวจ #ซ่อมกล้องสำรวจ #สอบเทียบกล้องสำรวจ #P1Instrument #พีนัมเบอร์วันอินสตรูเม้นท์ #Reflectorless #วัดระยะไร้ปริซึม #EDM #ค่าคงที่ปริซึม
