ขั้นตอนใช้กล้อง Theodolite ควบคุมแนวงานเจาะอุโมงค์ ทำตามได้ทีละขั้น

Last updated: 16 พ.ย. 2569  |  2 จำนวนผู้เข้าชม  | 

ใช้กล้องวัดมุม Theodolite ควบคุมแนวงานเจาะอุโมงค์

งานอุโมงค์ที่ผู้รับเหมาในบ้านเราพบบ่อยไม่ได้มีแค่อุโมงค์รถไฟฟ้า แต่รวมถึงอุโมงค์ระบายน้ำ อุโมงค์สาธารณูปโภค และงานดันท่อลอดใต้ถนน (Pipe Jacking) ทุกงานมีโจทย์เดียวกัน คือต้องนำแนวออกแบบจากผิวดินเข้าไปถึงหน้างานขุดที่อยู่ลึกลงไปหรือไกลออกไปเรื่อย ๆ โดยมองไม่เห็นปลายทาง

กล้องวัดมุม (Theodolite) ยังเป็นเครื่องมือหลักของงานถ่ายแนวลักษณะนี้ เพราะให้ทิศทางที่แม่นยำและตรวจซ้ำได้ง่าย บทความนี้สรุปขั้นตอนตั้งแต่ก่อนเริ่มขุดจนถึงการตรวจทวนแนว จัดเป็นขั้นตอนที่ทีมหน้างานทำตามได้ทันที

1. ทฤษฎี: ทำไมความคลาดในอุโมงค์จึงสะสมเร็ว

ทฤษฎี: การถ่ายแนวเข้าอุโมงค์เป็นวงรอบเปิด (Open Traverse) ที่ไม่มีหมุดปลายทางให้ปิด ความคลาดเชิงมุมที่จุดเริ่มต้นจึงกลายเป็นความคลาดทางข้างที่เพิ่มตามระยะ ประมาณได้จาก

e = L × δ″ ÷ 206,265

เมื่อ L คือระยะจากจุดตั้งกล้อง และ δ″ คือความคลาดเชิงมุม ถ้าการวางทิศเริ่มต้นคลาดเพียง 10″ ที่ระยะ 150 ม. แนวจะเบี่ยงไปราว 7.3 มม. และถ้ามีการย้ายกล้องหลายช่วง ความคลาดของแต่ละช่วงจะสะสมต่อกัน

ข้อควรระวัง: ระยะเล็งในอุโมงค์มักสั้นและแคบ ความคลาดจากการตั้งศูนย์กล้องและเป้าจึงมีผลมากกว่างานบนผิวดิน การจัดระยะเล็งให้ยาวที่สุดที่ทำได้จึงสำคัญพอ ๆ กับความละเอียดของกล้อง

2. ขั้นตอนที่ 1–2: วางหมุดอ้างอิงและถ่ายแนวลงบ่อ

ขั้นตอนที่ 1 วางหมุดอ้างอิงที่ปากอุโมงค์: วางหมุดอย่างน้อยสองหมุดบนแนวออกแบบด้านนอก ให้ห่างกันมากที่สุดที่พื้นที่อำนวย หมุดหนึ่งเป็นจุดตั้งกล้อง อีกหมุดเป็นเป้าเล็งหลัง (Backsight) แล้วตรวจพิกัดของทั้งสองหมุดจากหมุดควบคุมของโครงการ

ขั้นตอนที่ 2 ถ่ายแนวลงบ่อ (Shaft): สำหรับงานที่เริ่มจากบ่อ ให้แขวนลูกดิ่งสองเส้นจากปากบ่อตามแนวออกแบบ แช่ลูกดิ่งในถังน้ำมันหรือน้ำเพื่อลดการแกว่ง แล้วตั้งกล้องที่ก้นบ่อให้แนวเล็งทับลูกดิ่งทั้งสองเส้น ความคลาดเชิงทิศจากวิธีนี้ประมาณได้จาก δ″ ≈ (ep ÷ b) × 206,265 ถ้าตำแหน่งลูกดิ่งคลาด 1 มม. บนฐาน b = 3 ม. ทิศจะคลาดถึงราว 69″ ระยะห่างระหว่างลูกดิ่งจึงควรมากที่สุดเท่าที่บ่อจะให้ได้

ข้อควรระวัง: ก่อนเล็ง ตรวจว่าเส้นลวดของลูกดิ่งไม่แตะขอบบ่อหรือท่อ และรอให้ลูกดิ่งนิ่งจริง ถ้ามีลมพัดลงบ่อ ให้กั้นลมหรือเพิ่มน้ำหนักลูกดิ่ง การถ่ายแนวลงบ่อควรทำอย่างน้อยสองครั้งแยกกันแล้วเทียบผล ถ้าต่างกันเกินเกณฑ์ที่ตั้งไว้ให้ทำใหม่ทั้งชุด

3. ขั้นตอนที่ 3–4: ตั้งกล้องในอุโมงค์และถ่ายแนวต่อ

ขั้นตอนที่ 3 ใช้แท่นยึดผนังแทนขาตั้ง: ในอุโมงค์ที่มีรถขนดินและคนงานผ่านตลอด ขาตั้งมักถูกชนจนขยับ ทางเลือกที่ดีกว่าคือติดแท่นยึดกล้องกับผนัง (Wall Bracket) ร่วมกับระบบตั้งศูนย์บังคับ (Forced Centering) ทำให้ย้ายกล้องกับเป้าสลับกันได้โดยไม่ต้องตั้งศูนย์ใหม่ ลดความคลาดจากการตั้งศูนย์ไปได้มาก

ขั้นตอนที่ 4 วัดสองหน้ากล้องทุกช่วง: เล็งเป้าหลังและส่งแนวไปข้างหน้าด้วยหน้ากล้องซ้าย (Face Left) และขวา (Face Right) แล้วใช้ค่าเฉลี่ย ให้แสงสว่างที่เป้าอย่างพอดี เพราะในอุโมงค์ที่มืดและมีฝุ่น การเล็งมักพลาดกว่าที่คิด

ข้อควรระวัง: อากาศใกล้ผนังอุโมงค์และท่อระบายอากาศมีอุณหภูมิต่างจากกลางอุโมงค์ ทำให้แสงหักเหทางข้าง (Lateral Refraction) ควรให้แนวเล็งอยู่ห่างจากผนังและท่อพอสมควร และไม่เล็งชิดผนังด้านเดียวตลอดทั้งความยาว

4. ขั้นตอนที่ 5–6: ส่งแนวให้หน้างานและตรวจทวน

ขั้นตอนที่ 5 ทำเครื่องหมายแนวศูนย์กลาง: ส่งแนวเป็นจุดบนหลังคาหรือพื้นอุโมงค์เป็นช่วง ๆ เพื่อให้ทีมขุดหรือผู้ควบคุมเครื่องดันท่อใช้อ้างอิงได้ตลอดเวลา จุดเหล่านี้ควรมีรหัสและบันทึกพิกัดไว้ทุกจุด

สื่อสารกับทีมขุด: แจ้งค่าเบี่ยงซ้ายหรือขวาเป็นมิลลิเมตรพร้อมระยะสถานี (Chainage) แทนการบอกเป็นมุม เพราะทีมหน้างานใช้ปรับทิศเครื่องขุดหรือหัวดันท่อได้ทันที ส่วนค่าระดับท้องอุโมงค์ให้ตรวจแยกด้วยกล้องระดับหรือการวัดมุมดิ่ง และบันทึกค่าที่แจ้งไปทุกครั้งเพื่อย้อนตรวจได้ภายหลัง

ขั้นตอนที่ 6 ตรวจทวนจากจุดย้อนหลัง: ทุกครั้งที่ย้ายกล้องไปข้างหน้า ให้ตั้งกล้องย้อนกลับมาเล็งจุดเดิมอย่างน้อยสองจุด เพื่อยืนยันว่าแนวไม่ได้เลื่อน และเมื่ออุโมงค์ทะลุถึงปลายทาง ให้วัดเทียบกับหมุดฝั่งปลายทาง ความต่างที่ได้คือความคลาดสะสมจริงของงานทั้งเส้น

Tolerance/Spec: Theodolite จากผู้ผลิตหลักมีความแม่นยำมุมราว 1″–7″ ตามรุ่น งานอุโมงค์ที่ยาวควรใช้รุ่น 1″–2″ และตรวจกล้องตามแนวทาง ISO 17123-3 ก่อนเริ่มงาน แนวปฏิบัติด้านงานสำรวจวิศวกรรมของ FIG ก็เน้นการวัดซ้ำและการตรวจอิสระในงานอุโมงค์ ส่วนเกณฑ์ความคลาดของแนวให้ใช้ตามข้อกำหนดโครงการ

★ สรุปและคำแนะนำเชิงเทคนิค

  • ความคลาดเชิงมุมกลายเป็นความคลาดทางข้างตาม e = L × δ″ ÷ 206,265 จึงต้องวางทิศเริ่มต้นให้แม่นที่สุด
  • ใช้ฐานลูกดิ่งหรือหมุดอ้างอิงให้ห่างกันมากที่สุด เพราะฐานสั้นทำให้ทิศคลาดมาก
  • ใช้แท่นยึดผนังร่วมกับ Forced Centering แทนขาตั้งในอุโมงค์ที่มีการจราจร
  • วัดสองหน้ากล้องทุกช่วง และให้แนวเล็งห่างจากผนังเพื่อลดการหักเหทางข้าง
  • ตรวจทวนย้อนหลังทุกครั้งที่ย้ายกล้อง และวัดปิดเมื่ออุโมงค์ทะลุ

งานอุโมงค์และงานดันท่อมักมีช่วงเวลาชัดเจน ผู้รับเหมาหลายรายจึงเลือกเช่ากล้องวัดมุมเฉพาะช่วงที่ต้องใช้ แทนการซื้อเครื่องที่ใช้งานไม่บ่อย P1 Instrument มีบริการเช่ากล้อง Theodolite พร้อมขาตั้งและอุปกรณ์ประกอบสำหรับงานระยะสั้น สอบถามรุ่นที่เหมาะกับความยาวอุโมงค์และความละเอียดที่ต้องการได้ตามช่องทางติดต่อด้านล่าง

━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
◆ บริษัท พี นัมเบอร์วัน อินสตรูเม้นท์ จำกัด (สำนักงานใหญ่)
➤ Location: https://goo.gl/maps/von9G42Nmxz5pN9k6
⌂ 334/11 หมู่ 5 ต.แพรกษา อ.เมือง
จ.สมุทรปราการ 10280
⏰ เปิดบริการ จ.-ศ. 8.30-17.30 น.
⚙ บริการ: จำหน่าย · เช่า · ซ่อม · สอบเทียบ
☎ 02-181-6844
◎ LINE: @998-P1
✉ CO@pnumber.one
◉ https://www.p1instrument.co.th/
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━

#ศูนย์รวมกล้องสำรวจราคาถูก #กล้องสำรวจมือสอง #กล้องTotalStation #กล้องระดับ #กล้องวัดมุม #บริการเช่ากล้องสำรวจ #ซ่อมกล้องสำรวจ #สอบเทียบกล้องสำรวจ #P1Instrument #พีนัมเบอร์วันอินสตรูเม้นท์ #งานอุโมงค์ #ถ่ายแนวอุโมงค์ #กล้องวัดมุม #เช่ากล้องวัดมุม

เว็บไซต์นี้มีการใช้งานคุกกี้ เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพและประสบการณ์ที่ดีในการใช้งานเว็บไซต์ของท่าน ท่านสามารถอ่านรายละเอียดเพิ่มเติมได้ที่ นโยบายความเป็นส่วนตัว  และ  นโยบายคุกกี้